सन्तान विदेशमा, आमाबुबा बिचल्लीमा भन्नलाई त भनिन्छ, ‘न्यास्रो मेट्न भिडियो च्याट र गर्जो टार्न पैसा पठाए पुगिहाल्यो नि !’ तर जन्मदाता र सन्तानबीचको सम्बन्धमा कुन त्यस्तो भौतिक वस्तु होला जसले यी दुईबीच सामीप्यको औचित्यपूर्ण विकल्प दिन सक्छ ?

    • भदौ २७, २०७९
    • 64 पटक पढिएको
    • गमक पाेस्ट
    alt

     

    केहीअघि काठमाडौंको एउटा परिवारमा कारुणिक घटना भयो । पढाइका लागि दुई छोराहरू बिदेसिएपछि घरमा सरकारी जागिरे बाबुआमा मात्र बाँकी रहे । जागिर रहुन्जेल अफिस र घर गर्दै दिन बिताउन दुवैलाई सहजै थियो । केही वर्षअघि कामबाट दुवै जना निवृत्त भए ।

    yamaha 2 333

    त्यसको दुई वर्षपछि पक्षाघातका कारण आमाको दिनचर्या पूरै बाबुमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्था बन्यो । हातले इसाराबाहेक केही गर्न नसक्ने अवस्थामा रहेकी आमाको यावत् कामको एकल दायित्व बाबुमाथि निर्भर रह्यो । आमाको अवस्थाबारे जानकारी गराउँदै घर आउन उनले दुवै छोरालाई पटक–पटक आग्रह गरे । पढाइपछि काम र विदेशी महिलासँग उतै घरजम गरेका दुवै छोराले आउने चासो देखाएनन् । ‘अहिले हामी आउनै नमिल्ने अवस्था छ, पैसाको परबाह नगरी एकदम राम्रो अस्पतालमा उपचार गराउनुहोस्,’ घर आउने आग्रहपिच्छे दुवै छोरा बाबुलाई यही अर्ती दिने गर्थे । एक दिन एउटै कोठाको फरक बेडमा सुतेका बाबुलाई अचानक हृदयाघात भयो । बाबु लामो समयसम्म नउठेपछि आमाको बिजोग भयो । एकाबिहानै उठेर आफ्नो स्याहार–सुसारमा नियमित खटिने पति नउठ्नुमा पत्निलाई अशुभ शंका त भयो नै होला, तर उनले पनि गर्न सक्ने केही थिएन । दुई जना मात्र रहेको घरमा दुई दिनसम्म चालचुल नभएपछि छिमेकीहरू जब घरभित्र पसे, तब दुःखद यथार्थ बाहिरियो ।

    ठ्याक्कै यही स्थितिको कारुणिकता सबैतिर नहोला तर परदेसिएका सन्तानका बाबुआमाको उत्तरार्द्धको जिन्दगी यस्तै संकटापन्न पेरिफेरीमा घुमिरहेको देखिन्छ । सन्तानप्रति गाँठो पारेर राखेको ममता पोख्न नपाएको पीडाबाट त बाबुआमा हरपल विक्षिप्त भैरहेकै हुन्छन्, त्यसमाथि बुढेसकालमा अनायास आइलाग्ने यस्तै विविध कठिनाइको सकस प्रायः घरको साझा समस्या बनिरहेको छ । भन्नलाई त भनिन्छ, ‘न्यास्रो मेट्न भिडियो च्याट र गर्जो टार्न पैसा पठाए पुगिहाल्यो नि !’ तर जन्मदाता र सन्तानबीचको सम्बन्धमा कुन त्यस्तो भौतिक वस्तु होला जसले यी दुईबीच सामीप्यको औचित्यपूर्ण विकल्प दिन सक्छ ? सन्तानको इच्छा र खुसीमा अवरोध गर्न सक्ने मन कुनै बाबुआमामा हुँदैन । छोराछोरीको विदेश जाने रहरका अगाडि पनि अभिभावकमा त्यही बाध्यता आइलाग्छ । आफ्ना सन्तान अध्ययनका लागि विकसित र सभ्य मुलुकमा पुग्नु सुरुआतमा कतिपय आमाबाबुका लागि त गौरवकै कुरा ठहर्ने गरेको पनि देखिन्छ तर पढाइको बहानामा बढेको भौतिक दूरी जीवनपर्यन्त लम्बिएला भन्ने के थाहा ? अहिले यही प्रश्न आफैंमाथि सोझ्याउँदै धेरै आमाबुबा सन्तानबिना वृद्धावस्थाको दिन गुजारिरहेका छन् ।
    untitled-1-copy 1

    पढाइपछि स्वदेश फर्कने प्रण गरेका सन्तानलाई पनि उतैको प्रणाली र सेवासुविधाले लठ्याउँछ । देशको अस्थिर राजनीति, हरेक वर्ष बढिरहने शैक्षिक बेरोजगारी, युवावर्गलाई देशमै आकर्षित गर्ने योजनाको अभाव जस्ता पक्षहरूले बिदेसिनेहरूको विदेश बसाइलाई लम्ब्याउनै बल पुर्‍याइरहेको छ । विदेशी भूमिमा सुरुमा आफ्ना लागि संघर्ष गर्दागर्दै सन्तानको भविष्यबारे सोच्ने दिन आइसक्छ । सन्तानको हुर्काइ, बढाइ र पढाइपछि सुरु हुने करिअरलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डमै ढाल्ने अभिलाषाका अगाडि वृद्ध आमाबाबुप्रतिको कर्तव्यलाई प्रधान ठानेर स्वदेश फर्किने सन्तानको संख्या नगण्य रहेको प्रस्टै छ । अवस्था सामान्य रहेका अभिभावकको जीवन त जेनतेन धानिएला तर अनेकौं दीर्घरोगले गाँजेकाहरूको कष्ट बयान गरी साध्य हुँदैन । त्यसमाथि डिमेन्सिया, अल्जाइमर, पक्षाघात, हृदयाघातजस्ता असाध्यै पिरोल्ने रोगहरूबाट प्रभावित हुनेहरूको संख्या दिन–प्रतिदिन बढ्दो छ । राम्रो स्याहार–सुसार गर्ने परिवारको साथ जीवन गुजार्ने अवसर पाएका रोग प्रभावित बुबाआमाको सास्ती त अवर्णनीय देखिन्छ भने एकल र बेसहाराहरूको अवस्था के होला ? अनुमान गर्न गाह्रो छैन ।

    विदेशीसँग वैवाहिक सम्बन्ध जोड्ने सन्तानका अभिभावकमा भाषागत समस्याले अझ बढी निराशा छाउने गरेको पाइएको छ । बुहारी वा ज्वाइँ विदेशी भइसकेपछि सन्तानको स्वदेश फर्कने सम्भावना शून्यप्रायः भैदिन्छ । बेलाबेला आवतजावतको स्थिति रहे पनि दुवैतर्फ हुने भाषागत अज्ञानताले पार्ने असहज अवस्था कम चोटिलो हुँदैन, आमाबुबाका लागि । एक जना चिनारु दिदीका छोरा वर्षौंपछि विदेशी पत्नि र छोरीका साथ केही महिनाको काम मिलाएर हालै स्वदेश फर्किएका छन् । आफ्ना दुवै छोरा विदेशमा भएकी ती दिदीका लागि कुनै छोरा र परिवारसँग केही समय सँगै बिताउन पाउनु अत्यन्तै हर्षको क्षण हुनुपर्ने हो । तर नेपाली भाषा फुट्टी नबुझ्ने बुहारी र अंग्रेजी नबुझ्ने सासूससुराबीच संवाद, आत्मीयताको कुनै गुन्जायस छैनÙ न त खानपान, जीवनशैली र संस्कार नै मिल्दो छ । नेपाली परिवेशमा पनि आफ्नै देशको जस्तो जीवनशैली खोज्ने बुहारीलाई भाषाकै कारण सम्झाउन–बुझाउन दिदीले सकेकी छैनन्, न त बुहारीले भनेजस्तो जुटाइदिने सामर्थ्य र लगाव नै उनमा छ । यसैका कारण निश्चित समयका लागि परिवारसहित छोरा घर आउँदा पनि उल्लासभन्दा बढी हैरानी खेपिरहेको ती दिदीको अनुभूतिले दर्साउँछ । स्कुल जान थालेपछि विदेशमा हुर्किएका नातिनातिनासँगको संवाद पनि भाषाकै कारण पूर्णविराम लगाउनुपर्ने अवस्थामा पुग्छन् हजुरबा–आमाहरू । एक त भेटघाट नै गाह्रो, भेट भइहाले पनि संवादहीनताको स्थिति । स्नेह, अपनत्व र ममता दर्साउन आवश्यक हुने भाषा संकटमा परेपछि आत्मीयता कसरी बढ्न सक्छ ? सन्तानभन्दा बढी प्यारो ठानिने दरसन्तानसँग भाषागत समस्याले जसरी दूरी बढाउँदै लगिरहेको छ, त्यसबाट विक्षिप्त हुने हजुरबा–आमाको संख्या पनि त्यत्ति नै फराकिलो बन्दै गइरहेको छ ।

    yamaha ab

    सुविधासम्पन्न देशमा पुग्ने सन्तानहरूका कारण सहरका घरहरू सुनसान भएझैं वैदेशिक श्रममा जान बाध्य युवाहरूका कारण गाउँका गाउँ रित्तिएका छन् । विशेषतः पुरुष सदस्य वैदेशिक श्रममा अनि महिला सदस्य सन्तानको राम्रो पढाइ–लेखाइका लागि सहर प्रवेशसंगै गाउँका घर कुर्ने अभिभारा ज्येष्ठ नागरिकहरूमै आएको छ । वृद्धावस्थाले गाँजिसक्दा पनि व्यावहारिक जिम्मेवारी कसैमाथि पर सार्ने अवस्थासमेत नपाउनु अझ ठूलो विडम्बना हो । कोभिडका कारण बितेका दुई वर्षमा लगभग १० लाख युवा काम छोडेर स्वदेश फर्किए । कोभिड कहरबीच पनि काखमा आइपुगेका सन्तानका कारण आमाबुबामा उल्लास फर्कियो भने विदेशमा सिकेका सीप बमोजिम गाउँमै पशुपालन, व्यावसायिक खेतीपाती, कुटीर उद्योग आदि सञ्चालन गर्ने उपक्रमले पहिलेका सुनसान गाउँहरू फेरि जागे । तर राज्यले युवा जनशक्तिलाई यहीँ टिकाउन नसक्दा र वैदेशिक श्रम बजारले पुनः श्रमिक माग गर्न थालेसँगै बिदेसिने युवाहरूको संख्या पछिल्लो समयमा ह्वात्तै बढेको छ । वैदेशिक रोजगार कार्यालयका अनुसार, अहिले दैनिक २८ सय हाराहारीले श्रम स्वीकृति लिने गरेका छन् । साउनमा कतार, यूएई, साउदी अरब, कुवेत, मलेसिया लगायतका श्रम गन्तव्यका लागि स्वीकृति लिने ६३ हजारभन्दा बढी श्रमिकमध्ये महिलाहरू नै १० प्रतिशत हाराहारी रहेको तथ्यांकले देखाउँछ । युवा जनशक्ति बिदेसिएसँगै निम्तिएको पारिवारिक विचलन र यसबाट उत्पन्न हत्याहिंसाबाट घरपरिवार जसरी तहसनहस हुने शृंखला थपिएको छ, यी सबैको अत्यधिक मार पनि घरका ज्येष्ठ नागरिकहरूले नै बेहोर्नुपरेको छ ।

    पछिल्लो समय श्रम बजार र अध्ययनका लागि बिदेसिनेहरूको लर्को देख्दा लाग्छ, एकाध वर्षपछि नेपाल युवाविहीन देश बन्न बेर छैन । पहिला देशमा स्नातकसम्मको अध्ययनपछि उच्च शिक्षा अध्ययनका लागि बाहिर जानेहरूको संख्या बढी हुने गर्थ्यो । आजभोलि १२ कक्षा सकिनासाथ बाहिर जानेहरूको संख्या प्रचुर देखिएको छ । हरेक घरबाट कलिला किशोर–किशोरी अनेक सपना सजाउँदै विदेश उडिरहेका छन् । कम उमेरमै विदेशिएपछि देशप्रतिको कर्तव्य र दायित्व पनि छिट्टै भुल्ने अवस्था रहन्छ । यसको बदला जुन देशमा आफूले संघर्ष गरेको हो, त्यसप्रति बढ्ता लगाव र आफ्नो मिहिनेतको प्रतिफल हासिलमा मात्र उनीहरूको ध्यान एकोहोरिन पुग्छ । यो देशका लागि दुर्भाग्य त हुँदै हो, हरेक घर र अभिभावकलाई निराशातर्फ धकेल्ने अध्याय पनि हो तर यसप्रति राज्य गम्भीर भएको देखिँदैन । विदेशी स्तरकै शिक्षा प्रणाली बसाल्न समय लाग्ला तर नेपालको शैक्षिक पद्धतिभित्रका कमजोरीहरूमा सुधारका साथै गरिखाने शिक्षाको लय बसाल्न सके मात्रै पनि धेरै विद्यार्थी देशमै रोकिनेमा शंका छैन ।

    विद्यार्थीहरूका साथै देशको श्रमशक्तिलाई पनि स्वदेशमै टिकाउने अवस्था नल्याई देशको प्रगति सम्भव छैन । ज्यानको परबाह नगरी युवाशक्तिको रगत–पसिनामा हरेक आर्थिक वर्ष भित्रिने खर्बौं रेमिट्यान्समा गर्व गर्ने तर उनीहरूको अवस्थितिलाई बेवास्ता गर्ने सरकारको रवैया उत्तिकै आलोच्य छ । नेपाली श्रमशक्तिलाई देशभित्रै रोजागारी दिलाउने, सार्वजनिक र अन्य क्षेत्रका कार्यक्रमहरूमा रोजगारी सृजना गर्ने, वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएकाहरूलाई सीप अनुसारको व्यवसाय सञ्चालनमा सहजता र अनुदानका प्रतिबद्धता हरेक वर्षको बजेटमा दोहोरिन्छ तर कार्यान्वयन सबल नभएर ती नीति र कार्यक्रमले मूर्तरूप लिन सकेका छैनन् । यी सबैका कारण अध्ययन र श्रममा बिदेसिनेहरूलाई स्वदेश फिर्ती असहज बनिरहेको छ । यसबाट देशले कति घाटा बेहोरिरहेको छ, त्यसको परिणाम भविष्यमा दर्सिने नै छ तर सन्तान बिदेसिने हरेक घरका अभिभावकहरूको जीवनमा यसका नकारात्मक प्रभाव, असहजता र निराशाहरू हरेक दिन प्रतिविम्बित भइरहेका छन् । यसप्रति राज्यको चासो कहिले जाला ?

    कान्तिपुरबाट।

    ab mall

    प्रहरी हुँ भन्दै ठगी ...

    उदयपुर,१७ असोज। उदयपुर प्रहरीले आफूलाई विशेष प्रहरी भएक ...

    अनुभव तथा ज्ञान आदान ...

    लहान, १७ असोज। हरवाह चरवाहको पुनःस्थापना र मुक्तिको लाग ...

    सिरहामा नक्कली नोटको ...

    सिरहा, १७ असोज। सिरहमा नक्कली नेपाली नोटसहित पुनः एकजना ...

    आयोगले तोकियो निर्वा ...

    फाईल फोटो। काठमाडौं, १६ असोज। निर्वाचन आयोगले आशन्न प् ...

    सम्पर्क

    गमक मिडिया हाउस प्रा.लि. द्वारा सञ्चालित गमक पोष्ट अनलाईन

    • गोलबजार नपा ४, सिरहा
    • मोवाईल : ९८५२८२८६५७
    • www.gamakpost.com
    • इमेल : [email protected]
    • सूचना विभिाग दर्ता नं. : ३१२४-२०७८/७९

    हाम्रो बारेमा

    • अध्यक्ष/कार्यकारी सम्पादक : आशे कुमार विश्वकर्मा ‘आशिष’
    • प्रवन्ध निर्देशक : मुकेश कुमार यादव
    • सम्पादक : श्याम खनाल