नागरिकता कहिले पाउँला र पढ्न पनि !

    • जेठ २४, २०७९
    • 104 पटक पढिएको
    • गमक पाेस्ट
    alt

     

    मनमा धेरै प्रश्न छन् । केहीका उत्तर छन्, केही अनुत्तरित छन् । तीमध्ये सबैभन्दा जटिल प्रश्न छ- मेरो पहिचान के हो ? आमाको नाममा वंशजको नागरिकता छ । त्यसका आधारमा नागरिकता पाउन मलाई संविधान र कानुनले छेक्दैन तर प्रशासकले दिँदैनन् । त्यसैले त मेरो मनमा प्रश्नको बाढी रोकिँदैनन्- यो देशमा कहिलेसम्म अनागरिक हुनुपर्ने हो ?

    laif

    म मधेशको एउटा गाउँकी किशोरी । सिरहाको मिर्चैया सीतापुरबाट काठमाडौं आइपुगेकी छु । मिर्चैयाबाट विज्ञानमा प्लस टु पूरा गर्दैगर्दा चिकित्सा शिक्षा पढ्ने सपना थियो । राम्रै अंकसहित उत्तीर्ण भएकाले उच्च शिक्षालाई लिएर उत्साहित थिएँ । तर, यस्तो उत्साह धेरै दिन टिकेन । नागरिकता नहुँदा प्रवेश परीक्षासम्म दिन नमिल्ने जानकारी पाएपछि उत्साह एकाएक निराशामा परिणत भयो ।

    मसँग नागरिकता छैन । आमाको नामबाट नागरिकता पाऊँ भनी पहिले नै निवेदन दिएकी थिएँ । तर सिरहाका सीडीओले नागरिकता दिन मानेनन् । त्यसपछि चिकित्सा शिक्षा अध्ययनका लागि गरेको कुनै पनि तयारी काम लागेन । प्रवेश परीक्षाका लागि फारम नै भर्न पाइनँ । निराशा अवसादमा परिणत हुन लागेको थियो! के गर्ने, मेसो थिएन ।

    एक आफन्तले सर्वोच्च अदालतमा मुद्दा हाल्न सुझाए । अदालतको आदेशपछि सीडीओले नागरिकता दिने गरेको जानकारी पाएँ । कालो बादलमा चाँदीको घेरा देखियो । एकसाथ दुइटा योजना लिएर काठमाडौं आएँ । आगामी वर्षका लागि चिकित्सा शिक्षा प्रवेश परीक्षाको तयारी गरुँला, सर्वोच्च अदालतमा नागरिकताका लागि मुद्दा लडुँला । काठमाडौं आएर यी योजनामा काम त सुरु गरें तर हरेक पाइलामा अवरोधको सामना गर्नुपर्‍यो । यो कथा तिनै अवरोधहरूको लेखा हो ।

    काठमाडौंका लागि बिदाइ गर्दैगर्दा आमाले आँसु थाम्न सक्नुभएन । छोरीसँग पहिलो पटक हुँदै गरेको विछोडको पीडा थियो त्यो । यो उमेरसम्म म कहिल्यै आमाबाट छुट्टिएर बसेकी थिइनँ । आमाको आँसुले मलाई अझै प्रतिबद्ध बनायो— आमाको आँसुलाई खेर जान नदिन भए पनि मैले नाम निकाल्नु छ, नागरिकता लिनु छ । एक वर्ष पढाइ अवरोध हुँदा एमबीबीएसको सपना त्यागिसकेकी थिएँ । पारामेडिक्स नयाँ गन्तव्य बनेको थियो ।

    काठमाडौं आएको केही दिनमै, २०७८ को भदौमा सर्वोच्च अदालतमा मुद्दा हालेँ । मलाई लागेको थियो— नागरिकता सजिलै पाउँछु, किनकि मसँग सबै प्रमाण छन्! मजस्ता कैयौंले नागरिकता पाएका नजिरहरू पनि छन् । नागरिकता नहुँदा मलाई बैंकमा खाता खोल्नसम्म दिइएको थिएन । त्यसैले त्यो मुद्दामा बैंक खाता खोल्न दिनू भन्ने आदेश मागेकी थिएँ । नागरिकता दिनू भन्ने आदेशको माग त प्रमुख नै भइहाल्यो । वकिलसँगको सल्लाहमा त्यस बेला चिकित्सा शिक्षा आयोगलाई विपक्षी बनाइएन । आयोगले भर्नाका लागि कुनै सूचना ननिकाल्दै उसलाई विपक्षी बनाउनु कानुनी रूपमा उपयुक्त छैन भन्ने वकिलको सल्लाह थियो । अदालतको आदेशले नागरिकता बनिहाल्यो भने आयोगसँग कानुनी लडाइँ लड्नु आवश्यक पनि थिएन । त्यसैले मुद्दा दायर गरेर पढाइमा केन्द्रित भएँ । तारिख लिन अदालत धाइरहें । पहिलो सुनुवाइको दिन आयो । सर्वोच्चले नागरिकता नभएकै कारणले मलाई बैंक खाता खोल्नबाट नरोक्नू भन्ने आदेश दियो । उक्त आदेशमा शिक्षाको हकमा समेत असर नपुर्‍याउनू भनिएको थियो । त्यस्तो आदेशका कारण भर्ना प्रक्रियामा अवरोध नहोला भन्ने ठानेकी थिएँ ।

    गत वर्षको मंसिर २९ मा चिकित्सा शिक्षा आयोगले स्नातक तहमा फारम भर्नेबारे सूचना निकाल्यो, माघ २० सम्मको ‘डेडलाइन’ सहित । उत्साहित हुँदै आयोगको कार्यालय पुग्दा जवाफ पाएँ- नागरिकताबिना फारम भर्न पाइँदैन । अदालतको आदेशको प्रतिलिपि देखाउँदै सोधें, ‘सर्वोच्च अदालतले शिक्षाको हकमा बाधा नगर्नू भन्ने आदेश दिएको छ । आयोगले त्यसलाई मान्नुपर्दैन र ?’ जवाफ सन्तोषजनक थिएन ।

    कोभिड–१९ को तेस्रो लहर सुरु भइसकेको थियो । फारम भर्ने दिन नजिकिँदै थियो । विभिन्न प्राविधिक कुरा नमिलेको भन्दै पूरक निवेदन सुरुमा अदालतले दर्तै गरेन । पुस ५ गते दिनभरको संघर्षपछि मुद्दा त दर्ता भयो तर तत्काल सुनुवाइको पालो नआउने अर्को समस्या थपियो । एक त न्यायाधीशको संख्या कम, त्यसमाथि हिउँदका छोटा दिनमा छोटो कार्यसमय, कोभिडले प्रभावित भएको अदालत । यी सबै कारणले कहिले सुनुवाइ हुन्छ, टुंगो थिएन । वकिलको कार्यालय र सर्वोच्चमा चक्कर काट्दैमा दिन बितिरहे, पढ्ने समय त कता छुट्यो कता ! फारम भर्न पाउने/नपाउने टुंगो नहुँदा पढाइमा मन जाने भए पो !

    पहिलो सुनुवाइ माघ ३ गतेका लागि तोकिएको थियो । ठूलो आशा लिएर म समयमै अदालत पुगें । इजलासमा अन्तिम लहरको कुर्सीमा बसेर कुरिरहेँ । दिनभर बसेपछि साँझ न्यायाधीशका सहयोगी अधिकृतले भने, ‘श्रीमान्ले आज सुनुवाइ गर्न भ्याउनुभएन ।’ आएको पालोमा सुनुवाइ भएन! अब कहिले आउँछ, टुंगो छैन । त्यो मेरो काठमाडौं बसाइको सबैभन्दा चिसो दिन थियो । त्यसमाथि पानी परिरहेको । अदालतबाट होस्टल फर्किन बस चढ्न मन लागेन । हिँड्दै आएँ । आँखाबाट आँसु झरिरहेको थियो । झरीमा रुझिरहेकाले म रोइरहेको कसैले चाल पाएन । कति पटक सडकमै भक्कानिन मन लाग्यो तर आफूलाई सम्हालिरहें ।

    माघ १० का लागि तोकिएको दोस्रो पेसीमा पनि मेरो पालो आएन । अब परीक्षामा सामेल हुन सक्दिनँ भनेर निराश भइसकेकी थिएँ । पढाइ थप ध्वस्त भयो । त्यहीबीच कोभिडको नयाँ भेरिएन्टका कारण माघ १८ देखि २८ सम्म अदालत बन्द हुने सूचना आयो । माघ २० सम्म मात्र फारम भर्ने समय थियो । त्यसअघि मेरो मुद्दामा सुनुवाइ नहुने भएपछि भएको झिनो आशा पनि मर्‍यो । अर्को एक वर्ष खेर जाने निश्चित भयो । माघ १७ गते मेरा वकिलले प्रवेश परीक्षा फारमको दस्तुर तिरेर बस्न र मधेशी आयोगमा पनि निवेदन दिन सुझाए । निराश त भइसकेकी थिएँ तर अन्तिम प्रयास किन नगर्ने ?

    माघ १८ मा निवेदन लिएर मधेशी आयोग पुग्दा दिउँसोको तीन बजिसकेको थियो । प्रमुख आयुक्त डा. विजय दत्तलाई आफ्ना समस्या सविस्तार सुनाएँ । उहाँले ‘लास्ट आवर’ मा आएको भन्दै बाँकी दुई दिनमा केही गर्न नसकिने बताउनुभयो । तैपनि आफूले सकेको प्रयास गर्ने उहाँको आश्वासन थियो । खिन्न मन लिएर म त्यहाँबाट निस्किँदा आँखाभरि आँसु थियो । होस्टल फर्कें । पढाइमा मन थिएन । एक मनले भनिरहेको थियो, ‘परीक्षाको तयारीका लागि किनेका सबै किताब साथीलाई दिएर घर फर्की ।’ तर साँझ परिसकेको थियो । खान पनि मन लागेन । चिसो रातमा सिरकभित्र छिरेको केही समयमै निदाएछु ।

    भनिन्छ नि, निस्पट्ट अँध्यारोपछि चम्किलो उज्यालो आउँछ । भोलिपल्ट बिहान आँखा खुल्दा समाचार पाएँ, ‘आयोगले फारम भर्ने म्याद फागुन ६ सम्म थप गरेको छ ।’ खुसीले चिच्याएँ । आँखाको डिलमा जम्मा भएको खुसीको आँसु गाला हुँदै झरिरह्यो । तुरुन्तै वकिललाई फोन गरें । अब अदालत खुल्ने दिनको प्रतीक्षा थियो ।

    फागुन २ गते पहिलो नम्बरमै मेरो पालो थियो । दिउँसो दुई बजेतिर मेरो पक्षमा अन्तरिम आदेश आयो । मैले फारम भर्न पाउने भएँ । त्यस दिन त खुसीको ठेगानै थिएन । होस्टल फर्किरहँदा आफू सिमलको भुवाजस्तै हावामा उडिरहेको महसुस गरिरहेकी थिएँ ।

    फागुन ४ गते चिकित्सा शिक्षा आयोग पुगेर फारम भरें र सिरहा आएँ । पछिल्लो एक महिनाको शारीरिक र मानसिक थकाइ मार्न आमाको काख आवश्यक थियो । मनमा अझै डर थियो- फारम स्वीकृत हुन्छ कि हुन्न ?

    एक हप्तापछि काठमाडौं फर्केर पढाइमा केन्द्रित हुने प्रयास गरेँ । दिनरात नभनी पढ्न थालेँ । यसरी पढ्न थालें कि, बिहानको चार बजेको पनि पत्तो हुँदैनथ्यो ।

    फारम स्वीकृत भइसक्नुपर्ने मिति अर्थात् फागुन २६ गते आउन लागेको थियो । हरेक दिन चिकित्सा शिक्षा आयोगको वेबसाइट लग इन गरिहेर्थें । साथीहरूको फारम स्वीकृत भइसकेको थियो । मेरो बाँकी थियो । आज भएन । भोलि पनि भएन । पढाइमा केन्द्रित हुन खोज्यो, फारम स्वीकृत होला कि नहोला भन्ने चिन्ताले सताउँथ्यो ।

    फागुन २६ पनि आयो । फारम स्वीकृत भएन । अब धैर्य बाँकी थिएन । फेरि आयोग पुगेर पदाधिकारीलाई सोधेँ, जवाफ उस्तै अनिश्चित । अब के होला ? फेरि सर्वोच्च अदालत जानुपर्ला कि ? निराश भएर होस्टल फर्कें ।

    रातको एघार बजेको थियो । आँखा खुला थिए र मन कतै आकाशमा उडिरहेको थियो । अनायासै सोचाइ आयो— आयोगको वेबसाइट फेरि एक पटक चेक गरिहेरूँ । मोबाइल खोलेँ र लग इन गरेँ । मेरो फारम पनि स्वीकृत भएछ ! अहो, विश्वासै लागेन । फेरि हेरें, स्वीकृत नै छ । खुसीले उफ्रिएँ । आँखाबाट आँसु छचल्कियो ।

    अब पढ्नुपर्छ । होइन, यो रात कहाँ पढ्न सकिएला र !

    प्रवेश परीक्षा चैत १८ गतेका लागि तोकिएको थियो । अब त्यसैको चिन्ता थियो । राम्रै तयारीसहित समयमै परीक्षा केन्द्रमा पुगें । मनमा डर र खुसी दुवै थियो । परीक्षा हलमा छिर्ने बेला अर्को अवरोध आयो । नागरिकताबिना छिर्नै मिल्दैन भनेर गार्डले रोके । सर्वोच्च अदालतको आदेशको प्रतिलिपि देखाउँदा पनि छिर्न दिएनन् । करिब पौने घण्टाको केरकारपछि मात्र मलाई हलमा छिर्न दिइयो ।

    जनस्वास्थ्य (बीपीएच) र फार्मेसी गरी दुई विषयमा स्नातक तहको फारम भरेकी थिएँ । पहिलो दिन बीपीएचको परीक्षा दिएँ । दोस्रो दिन पनि नागरिकता नभएकै बहानामा केरकार भयो । हलमा छिर्नुअघिको यस्तो केरकारले मलाई साह्रै निरुत्साहित बनाएको थियो । परीक्षा राम्रै भयो, तैपनि डर त थियो— नाम निस्केला कि ननिस्केला ? छात्रवृत्ति पाउँला कि नपाउँला ? पाइनँ भने पढाइ शुल्क कसरी पो जुटाउँला ?

    बीपीएचमा ५६४ र फार्मेसीमा ५७६ नम्बरमा नाम निस्कियो । पास त भएँ तर छात्रवृत्ति पाउन सकिनँ । अब के गर्ने ? पढ्ने कि छाड्ने ? छाडूँ, कसरी छाडूँ ? पढूँ, त्यत्रो पैसा कहाँ खोजूँ ?

    यति धेरै अवरोधमा त प्रवेश परीक्षा पास भएँ भने एक वर्ष अझै मिहिनेत गर्दा छात्रवृत्तिमा कसो नाम ननिस्केला ? तर, नाम निस्के पनि नागरिकता नभई पढ्न पाउँला त ?

    यो एक वर्षमा त मैले आमाको नामबाट नागरिकता पनि पाउन सकुँला कि ?

    GBR BHUMI 1

    हरिवानबाट कटुवापेस्त ...

    सर्लाही, २१ असार। सर्लाही प्रहरीले कटुवा पेस्तोल सहित ए ...

    रामेछाप बस दुर्घटनाम ...

    फोटो : अकोक दोङको फेसबुकबाट। काठमाडौं, २१ असार। रामेछ ...

    सर्लाहीको वनमा गाडेक ...

    सर्लाही, २१ असार। सर्लाहीको वनक्षेत्रमा गाडेको अवस्थामा ...

    छोरी शिक्षा विमा फार ...

    जनकपुर २० असार। मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले मुख्यमन्त्र ...

    सम्पर्क

    गमक मिडिया हाउस प्रा.लि. द्वारा सञ्चालित गमक पोष्ट अनलाईन

    • गोलबजार नपा ४, सिरहा
    • मोवाईल : ९८५२८२८६५७
    • www.gamakpost.com
    • इमेल : [email protected]
    • सूचना विभिाग दर्ता नं. : ३१२४-२०७८/७९

    हाम्रो बारेमा

    • अध्यक्ष/कार्यकारी सम्पादक : आशे कुमार विश्वकर्मा ‘आशिष’
    • प्रवन्ध निर्देशक : मुकेश कुमार यादव
    • सम्पादक : श्याम खनाल